Tekstgrootte  [-][+]
Jaarverslag 2016
Werken aan één Europese markt

Werken aan één Europese markt

De ACM werkt mee aan de Europese integratie, implementeert Europese regels en houdt toezicht op de huidige regels. De ACM werkt op het vlak van energie actief samen met andere toezichthouders, lidstaten en de Europese Commissie. Veel van deze samenwerkingen vinden plaats binnen ACER (ACER is het Europese agentschap voor samenwerking tussen energietoezichthouders) en CEER (CEER is een vrijwillig samenwerkingsverband tussen Europese energietoezichthouders). Werkzaamheden richten zich op de prioriteiten voor de Europese interne energiemarkt.

Europese integratie van de elektriciteitsmarkt

De ACM was in 2016 medevoorzitter van de werkgroep die de Europese Commissie heeft geadviseerd over de nieuwe regels voor 'balanceren'. Balanceren betekent het in evenwicht houden van het elektriciteitsnet. De balanceringsmarkt is het laatste deel van de elektriciteitsmarkt dat nog niet Europees geïntegreerd is. Nieuwe regels voor balanceren maken het voor de landelijke transportnetbeheerder eenvoudiger en goedkoper om het evenwicht op het elektriciteitsnet in stand te houden. Deze marktgerichte insteek draagt bij aan het op een efficiënte manier voltooien van de interne Europese energiemarkt. De nieuwe regels zullen begin 2017 worden vastgesteld. Daarnaast is de ACM ook in 2016 weer actief geweest om de marktintegratie op de andere korte termijn markten (de zogenoemde intra-dagelijkse en dag-vooruit-markten) en middellange termijn markten verder te bevorderen.

De ACM heeft daarnaast bijgedragen aan nieuwe Europese regels voor het operationele beheer van transmissienetwerken (elektriciteit) en een gecoördineerde aanpak bij nood-en herstelprocedures voor met elkaar verbonden netwerken in Europa. Daarbij zijn 2 nieuwe Europese Commissie-verordeningen tot stand gekomen die een belangrijke bijdrage leveren aan een betere werking van de Europese interne elektriciteitsmarkt en de integratie van hernieuwbare energie.

De ACM werkt mee aan nieuwe Europese wetgeving

De ACM werkte in 2016 op verschillende manieren mee aan nieuwe Europese regels op het gebied van elektriciteit.

De ACM leverde ten eerste een bijdrage aan discussies in Nederland en Europa over het nieuwe marktmodel voor elektriciteit. Dit nieuwe marktmodel is een belangrijk onderdeel van het eind 2016 gepubliceerde wetgevingspakket van de Europese Commissie ("Clean Energy for All package"). Dit wetgevingspakket is een voorstel en beschrijft de wijze waarop de interne energiemarkt op de meest efficiënte wijze de energietransitie kan ondersteunen. Dit pakket treedt naar verwachting rond 2020 in werking. De energietransitie verandert de werking van de elektriciteitsmarkt doordat we met meer hernieuwbare bronnen zoals wind- en zonne-energie te maken krijgen.

De ACM heeft bijgedragen aan nieuwe Europese regels over het berekenen van de gastransporttarieven. Dit zorgt voor een meer transparante berekening van deze tarieven. De ACM start in 2017 met de implementatie van deze regels. Ook heeft de ACM bijgedragen aan de wijziging van de Europese regels over de verdeling van grenscapaciteit. Tot nu toe gaan deze regels alleen over het toewijzen van bestaande capaciteit. Door de wijziging is nu ook geregeld hoe nieuwe capaciteit wordt toebedeeld en wanneer nieuwe capaciteit wordt bijgebouwd. De ACM zet hiermee een nieuwe belangrijke stap in de verdere integratie van de Europese gasmarkt.

We waren ook de penvoerder voor een CEER handboek voor het harmoniseren van meetgegevens waarmee het functioneren van de retailmarkt kan worden beoordeeld. Bovendien hebben we een grote bijdrage geleverd aan de eerste producten van CEER op het gebied van cybersecurity en heeft als co-auteur meegeschreven aan een rapport over de beste mogelijkheden om distributienetwerken te reguleren via positieve prikkels.

Implementatie Europese regels

In 2016 lag de focus op het implementeren van regels die grensoverschrijdende handel van energie makkelijker maken. Daarnaast zette de ACM zich permanent in voor het uitvoeren van maatregelen die Europese gas- en elektriciteitsnetwerken beter verbinden en het grensoverschrijdend aanpakken van mogelijke tekorten aan gas en/of elektriciteit.

2016 was het jaar waarin voor de ACM de daadwerkelijke implementatie van de Europese marktregels voor elektriciteit startte. Voor de verdere integratie van de Europese elektriciteitsmarkt is de eerste stap het vaststellen van regio's in Europa waarin de (landelijke) elektriciteitsnetbeheerders moeten samenwerken en capaciteitsberekeningen moeten maken. Het besluit over deze zogenaamde capaciteitsberekeningsregio's werd uiteindelijk door ACER genomen omdat de nationale toezichthouders niet unaniem met de voorstellen van elektriciteitsnetbeheerders konden instemmen.

Om de beschikbare capaciteit op een grens te berekenen, moeten de landelijke netbeheerders uit Europa een wiskundig model van het netwerk maken. Daarvoor moeten de netbeheerders weten welke stromen ze over het net verwachten en welke netwerkconfiguratie ze gaan gebruiken. Om dit te voorspellen, hebben ze informatie nodig van de (grote) producenten en afnemers, inclusief de regionale netbeheerders. De netbeheerders hebben een voorstel gedaan welke informatie ze van welke partij nodig hebben. De ACM heeft unaniem met de andere toezichthouders in Europa ingestemd met dit voorstel. Hierdoor is een eerste stap gezet naar het nauwkeuriger berekenen van grenscapaciteit die voor de handel beschikbaar is.

De ACM bepaalt welke partijen transportcapaciteit voor elektriciteit op onze landsgrenzen te mogen verkopen. Eind 2016 is APX gefuseerd met EPEX Spot. Daarom hebben wij getoetst of EPEX aan de eisen uit de wet voldoet, zoals integriteit, non-discriminatie en lage toetredingsdrempels. De ACM vindt dat EPEX aan deze eisen voldoet. Daarmee zijn EPEX en Nord Pool nu de 2 aangewezen NEMO's (Nominated Electricity Market Operator) in Nederland. Met deze aanwijzing kunnen marktspelers voortaan kiezen tussen de beurs waarmee ze toegang krijgen tot de Europese markt.

Op het gebied van gas heeft de ACM zich in 2016 ingezet op verschillende dossiers. Zo hebben we gezorgd voor de implementatie van regels die leiden tot betere afstemming van standaarden, procedures en data-uitwisseling tussen landen. Hierdoor kan gas makkelijker stromen tussen verschillende landen. Daarnaast heeft ACER vastgesteld dat Nederland de regels voor verdeling en betere benutting van grensverbindingen en voor balancering van het gasnetwerk goed heeft geïmplementeerd. Wel adviseerde ACER ons om de regels voor balancering op onderdelen aan te passen. De ACM zal dit in 2017 in overleg met GTS oppakken. Verder heeft de implementatie van de regels over verdeling en benutting van de grensverbindingen in de praktijk tot verschillende vraagstukken geleid. Samen met toezichthouders uit de omringende landen hebben we gezorgd voor oplossingen.

ACM houdt toezicht op bestaande regels

TenneT wilde in 2016 geen jaarcapaciteit veilen van Nederland naar Duitsland. Soms kan het net in Duitsland geen extra import uit Nederland aan door windproductie in Noord-Duitsland. De ACM heeft in overleg met de Duitse toezichthouder TenneT verzocht om in die enkele uren van overbelasting een andere oplossing te zoeken dan het tot nul reduceren van jaarcapaciteit. Uiteindelijk heeft TenneT nu 400 MW op de jaarveiling aangeboden en 432 MW in de maandveiling. Op deze manier wordt de markt maximaal gefaciliteerd.

Vertrouwen in energiehandel is een belangrijke randvoorwaarde voor een goedwerkende Europese markt voor energie. De ACM wil daarom handel met voorwetenschap en marktmanipulatie op de energiemarkten tegengaan. Dit leidt uiteindelijk tot een eerlijk speelveld voor bedrijven en lagere energieprijzen voor consumenten. De ACM heeft samen met ACER uitleg gegeven aan marktpartijen over de regels, zoals door het Europees Parlement in de Regulation Energy Market Integrity and Transparency (REMIT) vastgelegd. Bijna alle energiehandelaren hebben zich geregistreerd bij de ACM. Zij rapporteren nu hun transacties en orders to trade aan ACER. Hierdoor kunnen ACER en andere toezichthouders de markt effectief monitoren. In 2016 heeft de ACM haar werkprocessen op het gebied van databeveiliging en datatoegang geprofessionaliseerd om in de toekomst meer aan datagedreven detectie te doen. Hierdoor kunnen we mogelijke overtredingen sneller opsporen. De ACM monitort zelf de markten en let vooral op het op een juiste wijze publiceren van voorwetenschap. Hierover krijgt de ACM concrete signalen en na onderzoek kan de ACM hierop handhaven.