Tekstgrootte  [-][+]
Jaarverslag 2017
Ziekenhuisfusies

Ziekenhuisfusies

De ACM beoordeelt fusies in de zorg. Dat kan een fusie tussen ziekenhuizen zijn, maar ook van bijvoorbeeld instellingen voor ouderenzorg, geestelijke gezondheidszorg of de jeugdzorg. We bekijken of na het samengaan voldoende concurrentie blijft bestaan. Een fusie mag niet doorgaan als het samengaan negatieve gevolgen kan hebben voor de concurrentie. En daarmee uiteindelijk voor patiënten en/of verzekerden negatief uitpakt.

Voorgenomen ziekenhuisfusies in 2017

In 2017 gaf de ACM onder meer goedkeuring voor de overname van een deel orthopedie van de Maartenskliniek Woerden door het St. Antonius Ziekenhuis en de overname van het Admiraal De Ruyter Ziekenhuis door het Erasmus MC.

Daarnaast stond de ACM in september 2017 de fusie toe tussen het Academisch Medisch Centrum (AMC) en het VU medisch centrum (VUmc) in Amsterdam. We deden diepgaand onderzoek, vooral naar de gevolgen van de fusie voor de (hoog) complexe ziekenhuiszorg (topzorg). Hieruit bleek dat beide ziekenhuizen op deze markt samen een marktaandeel hebben van tussen de 30% en 40% én dat andere ziekenhuizen in de regio, zoals het OLVG en het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, alternatieven bieden voor zowel verzekeraars als patiënten. De ACM heeft tijdens dit fusieonderzoek signalen ontvangen dat de ziekenhuizen hun positie op unieke zorg zouden gebruiken om de onderhandelingen met zorgverzekeraars, over basiszorg en het gedeelte van de topzorg waarop wel concurrentie mogelijk is, kracht bij te zetten. De ACM en de NZa zijn samen een verkennend onderzoek gestart naar dit concurrentierisico op grond van hun andere bevoegdheden.

Verder bepaalde de ACM in november 2017 dat 2 ziekenhuizen in de regio Eindhoven, het Catharina ziekenhuis en het Sint Anna ziekenhuis, nog niet mochten fuseren en een vergunning moeten aanvragen als ze hun plannen door willen zetten. We constateerden dat er na de fusie weinig keuzemogelijkheden overblijven voor patiënten en zorgverzekeraars in de regio Eindhoven voor algemene ziekenhuiszorg. Dit zou kunnen leiden tot een stijging van de zorgkosten voor de verzekerden. In de toelichting van de ACM bij het besluit komt naar voren dat zorgverzekeraars hun bezwaren tegen de fusie met behulp van data-analyses hebben onderbouwd. De ACM heeft deze informatie ook zelf kunnen valideren. Op basis hiervan concludeerden we dat zorgverzekeraars na de fusie onvoldoende in staat lijken en over onvoldoende instrumenten beschikken om effectieve druk te kunnen uitoefenen in de onderhandelingen met de ziekenhuizen.

Verscherpte aandacht voor concurrentierisico's ziekenhuisfusies

Eind 2017 maakten we bekend dat de ACM de aandacht voor de concurrentierisico's bij ziekenhuisfusies verscherpt. Dat betekent dat we mogelijk vaker mededingingsproblemen constateren waardoor we ziekenhuisfusies mogelijk eerder verbieden. Dit doen wij op grond van de bestaande mededingingstoets. Als de wetgever kiest voor extra waarborgen voor publieke belangen in de zorg, zoals de menselijke maat en bestuurbaarheid, pleit de ACM ervoor deze een plek te geven in de zorgspecifieke fusietoets.

Onze verscherpte aandacht hangt samen met:

  1. Onze toegenomen kennis over de werking van de markt, in het bijzonder de aanwijzingen voor een gemiddelde relatieve prijsstijging van de zorg van fusieziekenhuizen en de onderzoeksuitkomsten dat ziekenhuisfusies geen aantoonbaar positief effect hebben op de kwaliteit van zorg.
  2. De ontwikkeling dat marktpartijen, zoals zorgverzekeraars en concurrerende ziekenhuizen, meer aandacht voor de concurrentierisico's van voorgenomen fusies hebben en deze ook steeds uitgebreider onderbouwen.
  3. De groeiende praktijkervaring van zorgverzekeraars met ziekenhuisfusies waardoor ze met behulp van data-analyse hun stellingen kunnen onderbouwen.

Zie verder in onze 'Toelichting: verscherpte aandacht voor concurrentierisico's ziekenhuisfusies'.

Onderzoek afbakening productmarkt ziekenhuiszorg

Bij de beoordeling van fusies en samenwerkingen in de ziekenhuissector is de afbakening van de productmarkt een belangrijke stap. De ACM hanteert tot nu toe een indeling in algemene klinische ziekenhuiszorg, algemene niet-klinische ziekenhuiszorg en topzorg. We bekijken of het nodig is om in de toekomst een andere indeling te gebruiken. Ook willen we beter inzicht krijgen in het onderscheid tussen complexe en niet-complexe zorg. Daarom heeft de ACM onderzoek hiernaar laten uitvoeren en de resultaten publiceerden we begin 2017. De ACM onderzoekt of de resultaten aanleiding geven om een andere, meer gedetailleerde, marktafbakening van ziekenhuiszorg te gaan hanteren. We gaan hierover graag in gesprek met verschillende partijen.